Ekonomi Politik: Seçim, Ekonomi ve Dolar

24 Haziran seçimlerine hızla giderken siyasilerin söylemleri ve vaatlere yönelik ilk mesajlarda hızla artıyor. Şüphesiz ki en önemli gündem maddesi; “Ekonomi…” Ekonomi denilince hükümete yönelik en önemli eleştiriler ise belli başlı noktalardan geliyor. Bunlar; doların yükselişi, işsizlik, enflasyon, yolsuzluk, rant, siyasilerin zenginliği vb.

Ekonomi belirli başlı bir uzmanlık konusu olmakla birlikte siyasetten hiçbir zaman ayıramayacağımız bir faktördür. Şüphesiz ki şu an Türkiye ekonomisinin en büyük boğuştuğu konu tabii ki doların durdurulamayan yükselişi. Peki, dolar neden yükseliyor? Bunun iktisadi, siyasi, küresel ve ekonomik bazı sebepleri var. Başlık başlık inceleyelim…

İktisat

  • İktisat biliminin ortaya koyduğu en temel teorilerden biri arz-talep-fiyat ilişkisine yöneliktir. Çok talep edilen bir ürününün ya da hizmetinin fiyatının/ücretinin artması, çok arz edilen bir ürün ya da hizmetin fiyatının/ücretinin düşmesi, kıt kalan bir malın fiyatının artması iktisadi bir durumdur. Ülkemizden döviz çıkınca arzı azalan doların da değeri yükselmekte, dolar yükseldikçe dolara yönelik talepte artmakta bu da doların değerini daha çok yükseltmektedir.

Siyasi Olaylar

  • Doların bugün 4 liranın da üstüne çıkmasının aslında uzunca bir geçmişi var. Nasıl ekonomi siyaseti etkiliyorsa, siyasette ekonomiyi etkiliyor. Doların yükselişe geçmesinde de kırılma noktasını yine siyasi bir gelişme oluşturdu; “Gezi Olayları.” Dolar Mayıs 2013’teki olaylardan sonra hızla 2 liraların da üstüne çıkmıştır.
  • Yine 15 Temmuz sürecine geldiğimizde 15 Temmuz 2016 darbe ve işgal girişimi sonrasında dolar benzer bir durumla 2.85’lerden hızla 3 lira ve üstüne çıkmıştır.

ABD ve FED Etkisi

  • Doların ana vatanı tabii ki ABD ve onun merkez bankası da FED. ABD’nin ekonomi politikaları ile FED’in faiz noktasındaki kararları da doların dünyadaki seyrini oldukça etkilemektedir. FED faiz yükseltme kararı aldığında dolarda anavatanına dönmektedir. Kendi merkez bankasını ve ülkesini daha güvenli bulmakta, bu durumda Türkiye’den döviz çıkışına neden olmaktadır.
  • 2013 yılı öncesinde FED küresel piyasaya hızla para saçarak faizleri de düşürmüştür. Dolara dayalı sermaye ABD’den dünyaya yayılarak başta Türkiye olmak üzere birçok gelişmekte olan ülkeye yatırım yapmıştır. Yatırımlar ve yüksek faizlerle zenginleşmiştir. Türkiye’de bu durumdan karlı çıkarak hızla altyapı ve üstyapı yatırımlarına girişmiştir.
  • 2013 yılında FED faizleri arttırma kararı alıp adeta küresel piyasaya para saçma politikasına son vermiştir. Türkiye’de Gezi olayları öncesine denk gelen bu karar olaylarla birlikte dolar üzerinde şok etkisi yaratmıştır.
  • FED 2016 yılında da yine devlet tahvilinde faiz artırımına gidip, örneğin 10 yıllık devlet tahvilinin faizini 2.11’den 2.80’e kadar yükseltmiştir. Bu kararda doların ABD’ye yönelmesini hızlandırmıştır.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Kararları

  • Türkiye’de dolar üzerinde belirleyici etkiye sahip kurumların başında Merkez Bankası gelmektedir. Banka piyasaya dolar salarak ya da faizleri arttırarak doların değerini düşürmeye çalışmaktadır. Hükümetin politikaları kadar Merkez Bankasının doğru müdahaleleri de oldukça önemlidir. Yüksek faiz yabancı sermayeyi yani doları Türkiye’ye çeken bir faktördür. Ancak faizin yüksek olması Türkiye’deki sermayenin de borç alma ve yatırım yapma eğilimini azaltmaktadır. Bu dengeyi belirleyecek olan da Merkez Bankası’dır.

Yabancı Yatırım, İhracat ve Turizm

  • Doların seyrini en çok etkileyen faktörlerin başında yabancı yatırımın miktarı gelmektedir. Türkiye’ye yabancı yatırımın gelişini etkileyen bazı durumlar vardır. FED’in ve Merkez Bankasının kararları ile faiz oranları, siyasi istikrar, terör olayları, ekonomi politikaları ve hukuk düzenidir.
  • FED’in 2013 sonrası politikaları, Türkiye’deki Gezi olayları, 17-25 Aralık ve 15 Temmuz darbe girişimleri, 7 Haziran 2015 seçimleri ile koalisyon tehdidi, seçim öncesi siyasi istikrar beklentisi, PKK-DAEŞ-DHKPC terörü, Suriye krizi, Fırat Kalkanı ve Zeytin Dalı Harekâtı, Katar krizi, Orta Doğu’daki sorunlar, Kuzey Kore gerilimi gibi içsel ve dışsal konular yabancı sermayeyi huzursuz etmiştir.
  • İçsel ve dışsal bu konuların yanı sıra Türkiye-Rusya Uçak Krizi, Türkiye’nin AB ile yaşadığı gerilimler Turizm’i de etkilemiş, turizmden gelen doların seyri de olumsuza yönelmiştir.
  • İhracat’ta ülkeye dolar girişini etkileyen bir diğer önemli faktördür. Türkiye’nin ihracatı artmakla birlikte ithalatı da artmaya devam etmektedir. Bu da doğal olarak cari açığın da devam etmesi, ülkemizin kazandığı dolardan daha fazlasını harcadığı anlamına gelmektedir.
  • Türkiye’nin cari açığının en büyük etkeni olan enerjide petrol fiyatlarının yükselmesi de doları seyrini arttıran bir diğer olay olmuştur.

NOT: DOLARIN SEYRİ

 

  • 27 Mayıs – 30 Ağustos 2013 Gezi Olayları: 24 Mayıs 2013: 1.84, 2 Eylül 2013: 2.01
  • 2015 Yılı Terör Saldırıları Öncesi: 1 Ocak 2015: 2.34.
  • 6 Ocak Sultanahmet – 1 Nisan Vatan Emniyet Saldırıları: 2 Nisan 2015: 2.59
  • 5 Haziran HDP Mitingi -20 Temmuz Suruç Saldırıları: 21 Temmuz 2015: 2.68
  • 6 Eylül Dağlıca – 8 Eylül Iğdır Saldırıları: 9 Eylül 2015: 3.00

 

    • 7 Haziran 2015 Seçimleri Koalisyon: 5 Haziran 2015: 2.66, 30 Ekim 2015: 2.91
    • 1 Kasım 2015 Seçimleri AK Parti İktidarı: 2 Kasım 2015: 2.80

 

  • 24 Kasım 2015 Rus Uçağının Düşürülmesi Krizi: 25 Kasım 2015: 2.88
  • 12 Ocak Sultanahmet – 17 Şubat Ankara Saldırıları: 18 Şubat 2016: 2.96

 

  • 15 Temmuz 2016 Darbesi: 14 Temmuz 2016: 2.89, 21 Temmuz 2016: 3.07
  • 10 Aralık Beşiktaş – 17 Aralık Kayseri Saldırıları: 18 Aralık 2016: 3.49
  • 1 Ocak Reina Katliamı – 11 Mart Hollanda Krizi: 13 Mart 2017: 3.73
  • 16 Nisan Referandumu: 17 Nisan 2017: 3.65
  • 6 Eylül ABD’nin Açtığı Halkbank Davası – 8 Ekim ABD Vize Krizi: 9 Ekim 2017: 3.69
  • 28 Kasım CHP Man Adası Belgeleri: 27 Kasım 2017: 3.92, 29 Kasım 2017: 3.95

Tablo ne kadar açık ve net değil mi? Hükümeti ekonomide ki hatalarıyla eleştirebilirsiniz ancak hangi hükümet bu denli terör saldırısı ve dış müdahaleye rağmen böyle güçlü ayakta kalabilmiştir ki? Eğri oturup doğru konuşmakta fayda vardır. Türkiye’ye Gezi Olaylarından beri hem siyasi hem ekonomik hem de askeri darbe indirilmeye çalışılmaktadır. Bunu görmek için gözlüğe de gerek yoktur. Amaç hep ve daima Recep Tayyip Erdoğan’ı indirmek olmuştur. Bugün adı konsun konmasın; CHP, İP, SP, HDP, DP, LDP gibi partilerin tek amacı da bu değil midir?

Öneriler

Doların neden hızla yükselişe geçtiğini kronolojik olarak, siyasi, ulusal ve küresel etkenlerle birlikte açıklamaya çalıştık. Tabii doları düşürecek ekonomik hamleler neler olabilir diye kafa yormak da gerekmektedir. Doların artışından en çok karlı çıkanlar; Turizm sektörü, dolara yatırım yapanlar, dolarla ürün satanlar ve spekülatörlerdir.

  • Hızlı bir hamleyle turizme yatırım yapılmalı, turizme yönelik teşvikler arttırılmalıdır. Bacasız sanayi güçlendirilerek, turizm sektörü ve temsilcileri ile ortak politikalar ve stratejiler belirlenmelidir. Ayrıca elinde dolar rezervi bulunduran şirketler ve sermayedarların yatırım yapması adına da teşvikler sağlanmalıdır.
  • Turizm dışında Türkiye’nin güçlü olduğu inşaat, giyim, tarım gibi sektörlerden gelecek döviz artışına ve ihracatına ağırlık verilmelidir.
  • AB ile ilişkilerin normalleşmesi ve Uzak Doğu’da Çin ve Hindistan gibi ekonomilerle ilişkilerin geliştirilmesi adına daha fazla adımlar atılmalıdır. Türkiye güçlü olduğu alanlardan kısacası döviz kazanmalı ve yatırım ile sermaye çekmelidir.
  • Son dönemde Türkiye ekonomisinde en çok sermaye birikiminin yapıldığı alan şüphesiz ki inşaat sektörüdür. Yurt içinde bu sermayenin daha ne kadar birikeceği tartışmalıdır. Artık bu alandaki sermayenin özellikle Türkiye’nin ithalatını düşürecek sektörlere ve eğilimle transfer olması, başka alanlarda yatırım ve istihdama dönmesi elzem görülmektedir.
  • Üretmeyen bir toplum ve devlet dışa bağımlı olmaya mahkûmdur. Günümüzde üretimin ana öğesi teknolojidir. Türkiye son dönemde özellikle savunma sanayinde büyük başarılar kazanmıştır. Bunu ağır sanayi ile stratejik sektörlerde de üretime dönüştürmelidir.

Erdem EREN

Yayın Tarihi: 11.05.2018

Kaynak: https://www.sirhaber.com/ekonomi-politik-secim-ekonomi-ve-dolar

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir